X
تبلیغات
رایتل

مقصود فراستخواه

فضایی میان ذهنی برای اطلاع رسانی دیدگاه ها و اطلاع یابی از ملاحظات خوانندگان

المپیاد ، آموزش وپرورش و تناقض نماها



متن کامل یادداشت منتشر شده فراستخواه

 در شرق،ش1542، 10 خرداد1391 ص19

 

دربارۀ المپیادی های مدارس مان، پرسش زیاد است. در یک یادداشت کوتاهی که خواسته اید، چه می توان گفت؟ دراینجا به دو سؤال اکتفا می کنم: 1. المپیادی ها می خواهیم کجا باشند؟ 2. ما با این المپیادی ها قصد داریم چه بکنیم؟

یک. پاسخ پرسش اول متأسفانه نگران کننده است. بیش از نیمی از آنها (بنابر بعضی بررسیها تاحدود 60-70 درصد)مهاجرت می کنند. برابر برخی گزارشها اغلب المپیادی‌های ایران که رتبه جهانی آورده اند، در خارج اند. در جای دیگر بتفصیل در این باب سخن گفته ام[i].

چرا چنین می شود؟ این، «علم» است که می تواند «چرایی» امور را تبیین بکند اما وقتی ما اصرار داریم علوم اجتماعی را نیز اهلی بکنیم چگونه متوجه خواهیم شد که مسیر زندگی بچه های باهوش مان در چه وضعی است؟

لابد انتخاب عقلانی، آنها را وسوسه می کند که بروند. مگر ما آنها را عاقل ترین ها اعلام نکرده ایم؟ بیایند به این دانشگاه هایی که ماهستیم، که چی ؟ آنها در دنیا رتبه آورده اند، دانشگاه های ما چه؟ بچه های ما کنجکاوند و به نتایج رتبه بندی های جهانی دانشگاه ها می نگرند.

بفرض، این رتبه بندی ها نیز چندان معتبر نیستند، مشاهدات روزمرۀ خودمان را چه بکنیم؟ در انبوهگی آموزش عالی ما پیدا کنید کیفیت را. سیستمها و ساختارها وفضاها تا چه حدی این اجازه  را می دهد و شرایط و زمینۀ لازم را فراهم می آورد که دانشگاهیان و گروه های آموزشی ما به طور درونزا،  فکری برای ارزیابی وبهبود کیفیت واقعی آموزش دانشگاهی بکنند.

از سوی دیگر بفرض که بازی کیفیت در دانشگاه های کشور درگرفت، پرسش لعنتی بعدی پیش پای این بچه ها سر بر می آورد؛ با این نرخ بیکاری دو رقمی دانش آموختگان، بازار کار از چه قرار خواهد بود؟ تا چه حدی فرصت برای شکوفایی داریم؟ گیریم که کاری به هم زدیم، با وضعیت فرهنگ وجامعه چه کنیم؟ کیفیت زندگی مان تا چه میزان خواهد بود؟ شاخص موفقیت و مقدار شادی مان چقدر است؟

و انواع پرسشهای آزار دهندۀ دیگر: دیوانسالاری، مقررات دست وپاگیر، نبودن شایسته گرایی در نظام مدیریت، غلبۀ سیاست وایدئولوژی برهمه چیز، احساس ناامنی وبی ثباتی، نابرابری ها، زوال سرمایه های اجتماعی، محدودیتهای سبک زندگی، مسألۀ آزادی و ابراز وجود اجتماعی وفرهنگی، زمینه های خود گردانی، خود تنظیمی، خود شکوفایی ، تحقق ذات و مابقی قضایا. پس بار دیگر از خود بپرسیم؛ قرار است المپیادی ها کجا باشند؟

دو. اکنون نوبت به پرسش دوم می رسد: «ما با این المپیادی ها می خواهیم چه بکنیم»؟ قله ها از دامنه سر می کشند، گلها ومیوه ها از شاخه ها می رویند و ریشه در خاکی دارند. آیا راه انداختن دوپینگ المپیاد و آنگاه تبدیلش به پروپاگاندای دولتی، صورت مسأله در بنیان های آموزش وپرورش ما را  پاک  می کند؟

سیستمهای رسمی آموزشی ما قادر به ایجاد شوق آموختن و عطش دانستن در صاحبان آیندۀ این سرزمین نیستند.  بلکه مانع آن هم می شوند. شواهد، سخت نگران کننده است. ساختارها، فضاها و روشها، اصلا خلاقیت پرور نیستند. نظام آموزشی ما حافظه گرا، جزئی‌کار و کمّیّت‌ بین است.

بخش مهمی از قوانین مسلم ما برای آموختن فرزندان مان در مدارس اطراف کشور به زبان مادری همچنان با گذشت سه دهه معطل مانده است. تعلیم وتربیت رسمی ما فاقد ظرفیت «پایدیایی» لازم برای پرورش فرهیختگی از راه عقلانیت، علم آموزی، هنرورزی، پرسشگری وتفکر انتقادی با گفت‌وگو و بحث و همپرسه در فضای خودمانی است. سایۀ سنگین ایدئولوژی ‌ وسیطره سیاست مانع از این معنا می شود.

ما در بحثهای خود مفهومی داریم به نام «جرم بحرانی»(critical mass). این مفهوم می گوید تا فرایندی از رشد وتوسعه در پایۀ کار اتفاق نیفتد، انتظار درخشش های برجسته نداشته باشید.

آموزش، سرمایه گذاری در انسان است. این امر برای کشوری که مهم ترین فرصت منطقه ای و بین المللی او داشتن جمعیتی جوان، آموزش پذیر و یادگیرنده است، یک نشان طلایی محسوب می شود. اما آیا ما توانسته ایم کف وظایف پایۀ خود را دربارۀ متوسط رشد ذهنی دانش آموزان انجام بدهیم؟ پاسخ بنده در جای کارشناس حقیر وکم بضاعت، با اطمینان و البته با صد درد ودریغ، منفی است.

یک شاهد، آزمونهای«تیمز»و«پرلز»ست. این آزمونها را انجمن بین‌المللی ارزشیابی پیشرفت تحصیلی(IEA) که نهادی غیر انتفاعی وغیر دولتی است از چند دهه پیش، چهار- پنج سال یکبار، در دنیا برگزار می کند. هدایت علمی آزمونها با دانشگاه علوم تربیتی بوستون آمریکاست و در آن با روشهای معتبر فنی سنجیده می شود که دانش آموزان در مدارس تا چه حدی، خواندن و درک مطلب یاد می گیرند و توانایی‌ ساخت‌ معنا به دست می آورند(PIRLS )و چقدر در تحصیلات پایۀ ریاضیات و علوم واقعاً پیشرفت می کنند( TIMSS )؟

ایران فقط از دهۀ 70 شمسی  در این آزمونها شرکت می کند وآخرین آن در بهار سال 90 اجرا شد. اما نتایج آزمونها پیوسته بسیار نگران کننده بود[ii]. در همۀ آزمونها پایین تر از متوسط بین‌المللی بودیم. دانش آموزان ایرانی در آموزش پایۀ ریاضی ونیز خواندن ودرک مطلب، پیشرفت وکیفیت لازم ندارند. به طور میانگین فقط سی-چهل درصد پاسخهای شان به سؤالات صحیح است.

رتبۀ ایران مثلا در میان ۴۵ کشور، چهل و دوم! یا در میان ۳۵ کشور ، سی ودوم! شده است. دراین خصوص نیز از همسایۀ دیوار به دیوارمان ترکیه پس افتاده ایم. حتی بررسی دوره های مختلف آزمونها طی دو دهۀ اخیر در موارد درخور توجهی نشان دهندۀ روند بدتر شدن نیز هست؛ در پسران، بیشتر.

هربار که گزارشهای بین المللی منتشر می شود، آقایان برنامه هایی برای آینده اعلام می کنند که چه و چه خواهند کرد، تا وضع بهبود پیدا بکند اما حکایت همچنان باقی است. وقتی وزارت محوری به جای مدرسه محوری هست، وقتی کسانی مدارس را همچون پادگانهای آموزشی تصور می کنند، وقتی حوزۀ عمومی راحتی برای نقد سیاستها وعملکردهای حکومت نداریم، چه تضمینی برای حرفهای مقامات ؟ به وعده ها عمل نمی شود.

در دنیا گزارش این آزمونها ولوله به پا می کند  و دولتها به تغییرات جدی مبادرت می ورزند. اما در ایران گویا آب از آب تکان نخورده است. پس با این پای بستها، در بند نقش کدام ایوان هستیم؟ آیا وقت آن رسیده است که از خود بپرسیم «ما با این المپیادی ها می خواهیم چه بکنیم»؟


فایل پی دی اف

 



[i]  برای تفصیل بنگرید به : بحث مشروح نویسنده در: ویژه نامۀ اعتماد، ش 2285؛  23 مهر 1390،صص9-8

 

[ii]  بنگریدبه: http://timss.bc.edu/TIMSS2007/idb_ug.html

تاریخ ارسال: جمعه 12 خرداد‌ماه سال 1391 ساعت 08:04 ق.ظ | نویسنده: م فراستخواه | چاپ مطلب
نظرات (6)
جمعه 12 خرداد‌ماه سال 1391 09:14 ق.ظ
امتیاز: 0 0
لینک نظر
درود بر شما استاد

به قول فردوسی:

به یزدان که گر ما خرد داشتیم
کجا این سر انجام بد داشتیم

چو ناکس به ده کدخدایی کند
کشاورز باید گدایی کند

ی-م
پاسخ:
با سلام وممنون از اظهار نظرتان
م-ف
شنبه 13 خرداد‌ماه سال 1391 12:29 ق.ظ
مانی
امتیاز: 0 0
لینک نظر
ساختار های اموزشی چون نسبیتی با فضاها و امکانات و وضعیت کار و شغلی در کشور ندارند ؛ این تسلسل پایداره
پاسخ:
دوست عزیزم
ممنون از اظهار نظرها و بیان آکنده از احساس درد تان
به همت نسلی آگاه که شما باشید و به این سرزمین وفرهنگ وتاریخ آن وپیشرفت وتوسعۀ جامعه تعهد درونی دارید راه های برون رفت از مشکلات شناخته ودرنوردیده می شود.
در امیدتان همراهم
با بهترین آرزوها
م-ف
13 خرداد91
شنبه 13 خرداد‌ماه سال 1391 09:41 ق.ظ
شاهده
امتیاز: 0 0
لینک نظر
ممنون استاد عزیزم
آنچه به ذهنم می رسد اینست که نتیجه گراییهای افراطی و سطحی بودن اهدافی -که نه خودمان- که فشارهای اجتماعی و تربیت والدیمان برایمان بر می گزیند شوق آموختن و زندگی کردن آموخته ها را در ما ضعیف می کند و شاید هم بخشکاند.تا امروز و روزهای آینده چه کنیم با خود...
پاسخ:
دوست منتقد عزیز
ممنون از نگاه ژرف
اینجانب به نقد سیستم های دولتی ورسمی متمرکز شده ام ولی شما از این هم عبور کرده اید و عمیق تر نگریسته اید وچه نکتۀ مهمی طرح کرده اید
فرزندانی که دریایی از منابع عظیم انسانی هستند تنها به نمره و قبولی وکلاس کنکور و مهارتهای تست زنی و اخذ مدرک برای ورود به بازار کار تقلیل داده می شوند . آن شوق سقراطی برای پرسیدن و فهمیدن وزیستن اندیشیده از تعلیم وتربیت ما رخت بربسته است. فراگیران به کشف قلمروهای ناشناختۀ عالم وآدم و بهره گیری از آن برای بهبود شرایط بشری مان تشویق نمی شوند. پرسشگری و تفکر و تردید کردن و نیاز به دانستن واکتشاف ، سرکوب می شود و....
ممنون دوست عزیزم
م-ف
شنبه 13 خرداد‌ماه سال 1391 07:20 ب.ظ
اشک - غریبه
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام
من با چندین نفر از المپیادی دوستی نزدیک دارم
به عنوان ِیک نتیجه ی شخصی می تونم بگم که موفق در این افراد در المپیادها تا 90 درصد به تلاش خودشان بستگی دارد و نه به سیستم آموزشی و مسئولان مدرسه.
و البته حتما معلم کمک های ِشخصی معلم ها به چنین دانش آموزانی .آن هم به خاطر علاقه ی شخصی معلم ها. و نه باز هم سیستم ِآموزشی
نقش ِمدیران این وسط بیشتر در حد ِابراز ِشادی است و جایزه دادن!
موفق باشید
پاسخ:
سلام ووممنون از طرح این نکته مهم
ایران جامعه ای است با منابع انسانی سرشار
اما توسعه نیافتگی نهادها و ناکارامدی سیستمها مانع بهره وری وشکوفایی می شود
م-ف
13 خرداد91
یکشنبه 21 خرداد‌ماه سال 1391 01:04 ب.ظ
میترا
امتیاز: 0 0
لینک نظر
با سلام مهاجرت چه در سطح المپیادیها و چه سطوح معدلهای متوسط و حتی پایین نتیجه مشکلاتی است که به خوبی اشاره کرده اید. اما در طرح موضوع المپیادیها رویکردی از طرف برخی مقامات وزارتی است که اصولا وجود مدارس پرورش استعداد درخشان را مورد سوال قرار میدهند . این رویکرد در واقع در جهت گسیل دانش آموزان امتیاز آور طبقه متوسط و بالا به سمت بازار گرمی مدارس غیر دولتی و حذف این وظیفه حداقل از خدمات دولتی است.به نظر میرسد سواد آموزی و یادگیری مطالب کتب درسی مصوب جز مسئولیت جدی وزارت نیست و امری حاشیه ای و فرعی تلقی میشود و کم سوادی دانش آموزان بخصوص در مدارس دولتی مسئولی را نگران نمیکندو متاسفانه عدم رسیدگی به مشکلات صنفی معلمان هم دلسوزی بومی معلمان را هم به قاب خاطره ها برده است .در مناطق روستایی اوضاع به مراتب بدتر است معلمان موظفند فقط در آخر سال به نوعی نمره قبولی را به کارنامه دانش آموز وارد کنند.
پاسخ:
سلام وعرض ارادت
ممنون از بیان نکات مهم وزوایای دیگری از موضوع
م-ف
21 خرداد91
دوشنبه 12 تیر‌ماه سال 1391 09:46 ق.ظ
حسین
امتیاز: 0 0
لینک نظر
سلام بر استاد عزیز، چقدر خوب مسئله کیفیتآموزشی، یوانسالاری، مقررات دست وپاگیر، نبودن شایسته گرایی در نظام مدیریت، غلبۀ سیاست وایدئولوژی برهمه چیز، احساس ناامنی وبی ثباتی، نابرابری ها، زوال سرمایه های اجتماعی، محدودیتهای سبک زندگی، مسألۀ آزادی و ابراز وجود اجتماعی وفرهنگی، زمینه های خود گردانی، خود تنظیمی، خود شکوفایی را بیاننموده اید. این موارد به خانواده ها آموخته می شود و در شکلهای اجتماعی باز تولید می شود.
پاسخ:
دوست محققم پیوسته در کار خواندن ونقدکردن هستید
وقتی ملاحظه ای از شما در وبلاگ به چشمم می خورد خوشحال می شوم که تذکری وایرادی وژرف اندیشی در آن خواهم یافت
م-ف
12 تیر91
نام :
پست الکترونیک :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد